Συγκέντρωση διαμαρτυρίας

Καμένη Πάρνηθα, Πλατεία Συντάγματος, Κυριακή 8 Ιουλίου

Βιβλία

Jurgen Habermas, Η εποχή των μεταβάσεων, μετ. Μαρία Τοπάλη, εκδ. scripta

Γκύντερ Γκρας, Ξεφλουδίζοντας το κρεμμύδι, μετ. Τούλα Σιετή, εκδ. Οδυσσέας

Σωτήρης Δημητρίου, Τα οπωροφόρα της Αθήνας, εκδ. Πατάκης

Μαξ Φρις, Ας με λένε Γκαντενμπάιν, μετ. Μαρία Τοπάλη, εκδ. Μελάνι.

Μουσική

Laurie Anderson, Homeland, συναυλία στο Ηρώδειο

Σωκράτης Μάλαμας, Συναυλία στο Λυκαβηττό

Schoolwave 2007, διοργάνωση περιοδικού Schooligans, Τεχνόπολις

Έρευνα

ΕΚΕΒΙ, Η βιβλιοπαραγωγή στην Ελλάδα 2006

Σεμινάριο

ΟΠΕΚ, Ανισότητες και διακρίσεις, Ερμούπολη (άρθρα και περιλήψεις στο www.opek.gr)

Φεστιβάλ κόμικς της Βαβέλ, Αβραάμ Κάουα, Πάνος Κρητικός, Τεχνόπολις

«Η εθνική συνείδηση θέλει τη ματιά του αετού,

την υπομονή του βοδιού

και την αναπόληση της παλιάς αξιακής

μετάγγισης που μας έκανε η γιαγιά μας».

Βύρων Πολύδωρας

(Τα-έλεγε-την-ώρα-που-καιγόταν-η-Πάρνηθα!)

Η παλιοκαιρίσια συνταγή του κ. Πολύδωρα για την εθνική συνείδηση, δεν φάνηκε ικανή να αποτρέψει την καταστροφή του εθνικού δρυμού, αλλά ούτε και να συνετίσει τους νταήδες και ανεξέλεγκτους πραίτορές του, που οι τελευταίες αποκαλύψεις τούς κατατάσσουν στους άμεσους κινδύνους για την έννομη τάξη της χώρας. Την ώρα που καιγόταν το δάσος, ο υπουργός εκφωνούσε υψηπετή λόγο με το παραπάνω περιεχόμενο, προκαλώντας μας να φανταστούμε τι θα συνέβαινε αν του είχε ανατεθεί η προστασία της εθνικής μας συνείδησης (τι ταλαιπωρημένη έννοια!). Ευτυχώς, αυτή δεν χρειάζεται στη σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία καμία προστασία, ούτε από αετούς, ούτε από βόδια, οι πολίτες έχουν γνώση.

Όσοι, βέβαια, επιμένουν να κρατούν την εθνική τους συνείδηση φυλακισμένη και απομονωμένη στο ένδοξο παρελθόν και στα φοβικά σύνδρομα, νιώθουν κάθε τόσο άβολα και, πετροβολώντας ή λασπολογώντας, αναζητούν θεραπεία εφευρίσκοντας εχθρούς. Για τους άλλους εμάς, που αναζητούμε νοήματα και δράσεις καλλιεργώντας μια συνείδηση που είναι και πολιτική-και κοινωνική-και κοσμοπολιτική-και αλληλεγγύης-και οικολογική-και πολιτισμική, οι πηγές είναι πολλές και πλούσιες, σε πείσμα των ορίων και των όρων που γίνεται προσπάθεια να επιβληθούν. Πηγές της καθημερινότητας, όπως τα αφυπνιστικά editorials του Φώτη Γεωργελέ στο Athens Voice, πηγές τέχνης όπως τα τολμηρά πολιτικά τραγούδια κατά του πολέμου στο Ιράκ της Laurie Anderson, πηγές στοχασμού όπως τα κείμενα του Χάμπερμας ή του Γκύντερ Γκρας.

Την ίδια στιγμή που η πολιτική βουλιάζει στην απολιτική κουλτούρα, στην άνευρη παθητικότητα και χρησιμοποιεί έναν ιδιοτελώς έκκεντρο λόγο, στη χώρα ανθίζει με εξαιρετικό τρόπο μια πλευρά της πολιτισμικής ζωής, τουλάχιστον στο επίπεδο των ιδεών και των τεχνών. Μια πλευρά που είναι ανοιχτή στα μηνύματα του παγκοσμιοποιημένου κόσμου, με ριζοσπαστισμό και στοχαστικότητα, διαδραστική και κριτική, αφουγκράζεται τα ρεύματα και όταν πετυχαίνει την όσμωση, αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή δυναμικότητα. Το μεγάλο στοίχημα είναι, βέβαια, αυτή η όσμωση και η διεύρυνση του κοινού με τη συμμετοχή περισσότερων, το δικαίωμα στον πολιτισμό και όχι το προνόμιο, ή, η παραχώρηση. Ωστόσο, τα μηνύματα υπάρχουν και μερικά από αυτά θα μεταφέρω πιο κάτω.

Η συγκέντρωση διαμαρτυρίας για την Καμένη Πάρνηθα, ήταν το μήνυμα των πολιτών στην πλατεία Συντάγματος. Άμεσο, αποφασιστικό, οικολογικό, πολιτικό και πολιτισμικό. Έφερε στο φως την ουσιαστική έννοια της πολιτικής κινητοποίησης και της διεκδίκησης του δημόσιου αγαθού, δίνοντας ταυτόχρονα μια ένδειξη της δύναμης του διαδικτύου και των επικοινωνιακών δυνατοτήτων που έχουμε όλοι μαζί στα χέρια μας. Η κοινωνία των πολιτών σε δράση, στο πεδίο όπου η καθημερινή πολιτική δίνει εξετάσεις, πετυχαίνοντας να βελτιώσει τους όρους της ζωής μας, ή αποτυγχάνοντας οικτρά, όπως στην περίπτωση των πυρκαγιών. Στο βιβλίο του Habermas διαβάζουμε το βάθος και την ενδοχώρα αυτής της καθημερινής πολιτικής και των αποφάσεων που χρειάζονται για να καλλιεργηθεί η δημοκρατία, η εθνική αυτοκατανόηση, η νεωτερική συνείδηση, η ευρωπαϊκή ταυτότητα. Μια υπεράσπιση του δημόσιου λόγου και χώρου απαλλαγμένη από τον κρατισμό, η οποία παρακολουθεί την πολιτική συνειδητοποίηση και δράση των πολιτών πάνω στο στενό μονοπάτι των μεταβάσεων που βιώνει με φόβο η εποχή μας. Κείμενα που μας παρέχουν την ασφάλεια της βαθιάς φιλοσοφικής γνώσης, το οδηγητικό νήμα μιας ισχυρής δημοκρατικής συνείδησης και την ενεργητικότητα που πρέπει να διέπει την αριστερή διανόηση. Ο Γκύντερ Γκρας ξεφλουδίζει τη ζωή του και, μαζί, την ιστορία της χώρας του, αποκαλύπτοντας τις πληγές και δείχνοντας πώς συνδέεται το απίστευτο χτες με το ανυποψίαστο σήμερα. Εκτίθεται, εκθέτει, στοχάζεται. Συναρπαστική λογοτεχνία, σπουδαίο μυθιστόρημα και μάθημα αναστοχασμού της πολιτικής και της ιστορίας. Ο Σωτήρης Δημητρίου περπατάει στην Αθήνα και μιλάει με τους ανθρώπους, τα ζώα, τα δέντρα, τον εαυτό του, φέρνει αντιρρήσεις, αναρωτιέται για όσα βλέπει και ακούει, τα ξανασκέφτεται και κάνει διορθώσεις στις ίδιες τις φράσεις του, στις ίδιες τις σκέψεις του. Κάνει ό,τι δεν κάνουμε συνήθως, βιώνει τη ζωή στην πόλη στοχαζόμενος. Ο Μαξ Φρις μιλάει για τον εαυτό του, για το εγώ του, μιλάει αφόρητα προσωπικά, αποκαλυπτικά, για τον πόθο, για τα μύχια των ανδρών. Μας μαθαίνει πολλά, όσα δεν λέγονται, όσα δεν ομολογούνται, όσα βρίσκονται πίσω από τις κανονικές ζωές και μοιάζουν τερατώδη. Μας εκπαιδεύει να ακούμε τα τερατώδη ως κανονικά, να ερμηνεύουμε τα κανονικά ως τερατώδη.

Η Laurie Anderson έκανε μια συναυλία πολιτικής διαμαρτυρίας, μιλώντας με τους στίχους της για τον πόλεμο του Ιράκ και την καταστροφή, την οδύνη που φέρνει στις ζωές των ανθρώπων. Με ηλεκτρονικό ήχο και δυνατή φωνή (συνείδησης της προοδευτικής Αμερικής), έδειξε σε ένα κατάμεστο Ηρώδειο εκείνη τη βραδιά του Ιουνίου με Πανσέληνο, ότι οι Αμερικανοί καλλιτέχνες έχουν το δικό τους τρόπο να κάνουν πολιτική όταν ρωτούν χωρίς περιστροφές: why do people hate us? Το Schoolwave 2007 στην «Τεχνόπολι» και η ομάδα του περιοδικού Schooligans που το οργανώνει, κατάφερε να δείξει τα τελευταία χρόνια, με το μουσικό γεγονός και με το περιοδικό που εκδίδει, ότι υπάρχουν στην Ελλάδα έφηβοι δραστήριοι, κεφάτοι, ετοιμόλογοι, που δεν παπαγαλίζουν αλλά κρίνουν, που δουλεύουν για να κάνουν πραγματικότητα την έμπνευσή τους. Μια εναλλακτική ματιά στη νέα γενιά, μια έκφραση απαιτητική και ζόρικη που αποτυπώνεται σε ένα πλούσιο cd με μαθητικά συγκροτήματα απ’ όλη την Ελλάδα. Ο Σωκράτης Μάλαμας τραγουδάει τα πάθη και τις ενοχές μας, καπνίζει τα τσιγάρα μας και πίνει τα ποτά μας, είναι το περίσσευμα και το έλλειμμά μας, ξεγεννάει τους πόθους και τις ματαιωμένες προσδοκίες μας. Συμμερίζεται τις οδύνες, υμνεί τα μικρά και ουσιαστικά της ζωής μας. Είναι δικός μας άνθρωπος και είναι ο καθρέφτης που δείχνει την κούραση, αλλά και τις αντοχές των σκεπτόμενων ανθρώπων. Στο Λυκαβηττό, κατάφερε να εκφράσει άλλη μια φορά μια συλλογική ταυτότητα –ποιοι είμαστε, είμαστε πολλά και διαφορετικά, μπορούμε να ονειρευόμαστε τον εαυτό μας με χίλιους τρόπους. Είναι σκοτάδι μάτια μου πάντα σ’ αυτή την πλάση, μια χαραμάδ’ ανοίγουμε το φως για να περάσει.

Μια χαραμάδα επίμονης και συστηματικής δουλειάς και η Έρευνα του ΕΚΕΒΙ για την βιβλιοπαραγωγή στην Ελλάδα το 2006, μια συγκέντρωση στοιχείων για τις πολιτισμικές πρακτικές, πολύτιμη πηγή αυτογνωσίας, που αποτελούν άγνωστο ρήμα στη χώρα μας. Τι μας μαθαίνει η έρευνα; Αύξηση των τίτλων που εκδόθηκαν, πρωτιά των μη λογοτεχνικών βιβλίων, αύξηση των παιδικών και των βιβλίων τέχνης, μυθιστορήματα μεταφρασμένα από 24 γλώσσες, περισσότερα βιβλία φιλοσοφίας και πολιτικών επιστημών. Μια εκδοτική παραγωγή αξιοζήλευτη, ένδειξη της ωρίμανσης του αναγνωστικού κοινού και της δουλειάς των Ελλήνων εκδοτών. Κρίμα που ο πρόεδρος του ΕΚΕΒΙ μίλησε σε συνέντευξή του για «αναγνώστες, πωλήσεις και κτήνη» και για «δουλόφρονες θεατές». Οι παλιές ερμηνείες σε πείσμα των μετρήσεων και των δεδομένων; Η έρευνα θα άξιζε να συζητηθεί περισσότερο, η σειρά των στοιχείων προσφέρεται για διάλογο και ανάλυση ανάμεσα στον εκδοτικό χώρο, τους ερευνητές, τις πανεπιστημιακές σχολές. Το σεμινάριο του Αβραάμ Κάουα και του Πάνου Κρητικού στο φεστιβάλ κόμικς της Βαβέλ («comics for absolute beginners») δείχνει πόσο ενδιαφέρον μπορεί να έχει ο διάλογος των νέων επιστημόνων. Οι δυο τους, πραγματοποίησαν μια υποδειγματική διδασκαλία που συνδύαζε τη γνώση, τους κανόνες της σύγχρονης πολιτισμικής ανάλυσης και την απολαυστική προσέγγιση. Η διαδρομή των αφηγήσεων και οι «σχολές» κόμικς διαφόρων χωρών και ηπείρων, η εμπορική τους επιτυχία και η επιρροή που άσκησαν, αναδείκνυαν, μέσα από τη συζήτηση, πλευρές της λαϊκής κουλτούρας και σχέσεις με τη σφαίρα της πολιτικής που ο ηγεμονικός ελιτισμός καταφέρνει ακόμη σήμερα να περιθωριοποιεί στη χώρα μας. Αλλά και το σεμινάριο του ΟΠΕΚ στην Ερμούπολη, που είχε ως θέμα τις ανισότητες και τις διακρίσεις στο δημόσιο χώρο, τον πολιτισμό και το πολιτικό σύστημα, ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που αφορά την καρδιά της αριστερής πολιτικής και της δημοκρατίας. Θέμα που έχει παραμεριστεί από το κέντρο της πολιτικής σκηνής, στην οποία κυριαρχούν παροχές και σκανδαλολογία. Οι εισηγήσεις και η συζήτηση τροφοδοτήθηκαν με νέες ιδέες: στοιχεία για την υγεία που παρουσίασε ο Γιάννης Τούντας, για την οικογενειοκρατία και την πελατειοκρατία που έδωσε ο Σωκράτης Κοσμίδης, η ανάλυση του Δημήτρη Ψυχογιού για τα ΜΜΕ, η στοχαστική ματιά της Βάσως Κιντή πάνω στις θετικές διακρίσεις, η κοινωνιολογική προσέγγιση του Δημήτρη Σωτηρόπουλου για τον πολιτισμό, οι πολιτισμικές αναλύσεις της κουλτούρας του Γρηγόρη Πασχαλίδη και του Παναγή Παναγιωτόπουλου, οι θεωρητικές συντεταγμένες του πολιτικού συστήματος που παρουσίασε ο Γιάννης Βούλγαρης. Μια ζωηρή πολιτική συζήτηση με τη συστηματικότητα της ανάλυσης και τα κρίσιμα ερωτήματα της αριστερής πολιτικής. Το πρόγραμμα του σεμιναρίου, περιλήψεις και συμπεράσματα, καθώς και σχετική αρθρογραφία, δημοσιεύονται στον κόμβο του ΟΠΕΚ, δίνοντας συνέχεια στη συζήτηση και τον προβληματισμό.