Ο δημόσιος χώρος διευρύνεται και ανασυντίθεται μέσα από ραγδαίες πολυκεντρικές και υβριδικές διαδικασίες, συνδυασμούς απτών και άυλων στοιχείων, με εθνικές και μεταεθνικές χωροχρονικές ασυμμετρίες. Αναπτύσσει, ενσωματώνει και προσφέρει δυνατότητες επικοινωνίας και έκφρασης σε ολοένα περισσότερους, άτομα και ομάδες, προκαλώντας διαρκώς νέες συσσωματώσεις, αλλά και παράγοντες εμπορευματοποίησης, περιορισμούς και αποκλεισμούς, που δύσκολα ταξινομούνται με βάση παλιότερα συστήματα ανάλυσης. Αυτό, δίνει σε ορισμένους την αίσθηση μιας αντιφατικής και χαοτικής κατάστασης χωρίς κανόνες, ενώ άλλοι θεωρούν πως πρόκειται για απλή μετάλλαξη του συστήματος, που στηρίζεται στους γνωστούς κανόνες του ύστερου καπιταλισμού. Πολλοί φοβούνται τις μεταβολές και αντιτάσσονται σ’ αυτές με διάφορους τρόπους, ενώ άλλοι τις δέχονται ως αναπόφευκτες, αναζητώντας λύσεις ή προσπαθώντας να προσαρμοστούν και να κερδίσουν απ’ αυτές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, συντελείται μια έντονη αναδιαπραγμάτευση δημόσιου, ιδιωτικού και όλων των επιμέρους συμφερόντων, κρίσιμη για το μέλλον.

Ωστόσο, η επέκταση του δημόσιου χώρου δεν συμβαδίζει με την ανάλογη ισχυροποίηση της δημόσιας σφαίρας. Ενώ η δημόσια πρόσβαση, επικοινωνία, ανταλλαγή, έκφραση, απελευθερώθηκαν και ενισχύθηκαν μέσα από τις τελευταίες εξελίξεις. Η δημόσια σφαίρα, με την έννοια της πολιτικής εκπροσώπησης και της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος και της δημοκρατίας, μπήκε σε κρίση αβεβαιότητας. Συχνά, η έννοια του δημόσιου χώρου και της δημόσιας σφαίρας συγχέονται, ωστόσο η δημόσια σφαίρα σημαίνει κάτι περισσότερο, καθώς προϋποθέτει ως έννοια μια κανονιστική πολιτική θεωρία της δημοκρατίας. Ενώ ο δημόσιος χώρος λειτουργεί με την επικοινωνία και την κοινή γνώμη, η δημόσια σφαίρα προάγεται με τον ορθολογισμό και τη μετατροπή της δημόσιας γνώμης σε πολιτική δύναμη, κάτω από συγκεκριμένους όρους συμμετοχής, πολιτικής επάρκειας και νομιμοποίησης, θέτοντας στο επίκεντρο την ιδιότητα του πολίτη. Στην παρούσα φάση, η επέκταση του δημόσιου χώρου από τη μια και η κρίση της δημόσιας σφαίρας από την άλλη, προκαλούν σύγχυση και βάζουν σε δοκιμασία το πολιτικό σύστημα, δεδομένου ότι τα λεγόμενα μεσαία στρώματα δεν μπορούν να αναγνωρίσουν εύκολα αν τα συμφέρει μια συντηρητική, ή μια προοδευτική πολιτική - και σε τι ακριβώς συνίσταται. Εδώ βρίσκει έδαφος η αντιφατική και δίβουλη πολιτική που ασκούν τα δύο κόμματα εξουσίας, στην προσπάθειά τους να πάρουν με το μέρος τους αυτά τα στρώματα.

Σε αυτή τη μεταβατική φάση κορυφώνεται η δυσπιστία των ψηφοφόρων απέναντι στα δύο μεγάλα κόμματα, που δεν συγκεντρώνουν πια συνολικά τα παλιότερα υψηλά ποσοστά. Το ερώτημα που τίθεται είναι: η κρίση εμπιστοσύνης είναι πρόσκαιρη; Υπάρχει απλώς κάμψη του δικομματισμού, ή έφτασε το τέλος του, όπως υποστηρίζει με κάποια σπουδή η ανανεωτική αριστερά; Το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί εύκολα. Ωστόσο, με δεδομένο πως η ΝΔ έχει στα χέρια της το μηχανισμό διακυβέρνησης της χώρας και συνεπώς επιδιώκει από θέση ισχύος να μην αλλάξουν οι συσχετισμοί σε βάρος της, θα αποπειραθούμε να κάνουμε ορισμένες διαπιστώσεις για το τι μπορεί να εύχεται αναφορικά με τα άλλα κόμματα.

1η ευχή. Να συνεχίσει το ΚΚΕ σταθερά στην ίδια πολιτική στόχευση και γραμμή.

2η ευχή. Να μετακινηθεί ο ΛΑΟΣ προς περισσότερο ακροδεξιές θέσεις και πόλωση.

3η ευχή. Να συνεχίσει ο χώρος του Συασπισμού και του ΣΥΡΙΖΑ να κάνει δηλώσεις για το θάνατο του δικομματισμού και να τον προεξοφλεί ενόσω αυτός είναι ακόμη ζωντανός. Αυτό έχει για τη ΝΔ πέντε τουλάχιστον πλεονεκτήματα: καλλιέργεια προσδοκιών μιας μερίδας του προοδευτικού κόσμου και κούραση από την αναμονή, ματαίωση λόγω της αδυναμίας διατύπωσης μιας πολιτικής πρότασης για την μετα-δικομματική εποχή, συσπείρωση γύρω από τη ΝΔ όσων φοβούνται την πολιτική αστάθεια, αποδυνάμωση του λιγότερου ισχυρού από τα δύο μεγάλα κόμματα, πόλωση ανάμεσα στις προοδευτικές δυνάμεις και ανταγωνισμός για τους επαμφοτερίζοντες ψηφοφόρους που περιορίζονται να τιμωρούν πότε τον έναν και πότε τον άλλον. Να συνεχίσει επίσης ο ΣΥΡΙΖΑ να ριζοσπαστικοποιείται, χωρίς να οικοδομεί την πολιτική του αποτελεσματικότητα, να ενισχύει βερμπαλιστικά τα αντισυστημικά και όχι τα ρεφορμιστικά χαρακτηριστικά του, πλησιάζοντας διαρκώς τη φιλοσοφία του ΚΚΕ. Να αναπτύξει ο ΣΥΡΙΖΑ κι άλλο τις επιθέσεις του κατά του κυβερνητισμού και να είναι κάθετα αντίθετος σε κάθε είδους μεταρρύθμιση. Να αποδειχθεί ότι το πείραμα Τσίπρα δεν είναι παρά η ατυχής συνέχεια του μοντέλου διαδοχής δια δαχτυλιδιού, που εγκαινιάστηκε στο ΠΑΣΟΚ - και όχι σπάσιμο του αριστοκρατικο-πελατειακού κομματικού σωλήνα.

4η ευχή. Να συνεχίσει το ΠΑΣΟΚ την πορεία των τελευταίων τριάμισι χρόνων, αποφεύγοντας κάθε μεταρρύθμιση ή ανασυγκρότηση για να μετατραπεί σε ένα σύγχρονο κόμμα και σε ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Να συνεχίσει το ΠΑΣΟΚ να αρνείται το παρελθόν του, εγκαταλείποντας το ουσιαστικό πολιτικό του κεφάλαιο στις επιθέσεις και τη λεηλασία του αντιπάλου. Να συνεχίσει να αποφεύγει το διάλογο στα κρίσιμα θέματα, να αποφεύγει να συγκροτήσει συνεπή αντιπολιτευτικό λόγο και σχέδιο, να κάνει καταγγελτική πολιτική και όχι προγραμματική αντιπολίτευση και να περιμένει τη ΝΔ να πέσει σαν ώριμο φρούτο. Να προχωρήσει το ΠΑΣΟΚ σε μια στροφή προς τα αριστερά και σε σύγκρουση με την αριστερά, να αποδεικνύει όσο γίνεται πιο συχνά ότι την βλέπει ανταγωνιστικά και όχι ως σύμμαχο. Να ξεχνάει ότι υπάρχει και «Η οικονομία βρε βλάκα!». Να ξεχνάει τη μία μέρα την είπε την προηγούμενη. Να περνάει φάσεις αδράνειας. Να συνεχίσει στο δρόμο της εσωκομματικής σύγκρουσης, ή, ακόμα χειρότερα, της καθαρότητας.

5η ευχή. Να συνεχίσουν στο σύνολό τους τα κόμματα της αντιπολίτευσης να κατακερματίζουν τα μεγάλα προβλήματα σε επιμέρους καταγγελίες, χωρίς να καταφέρνουν να συνεννοηθούν στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή. Να συνεχίσουν, καθένα ξεχωριστά, χωρίς αξιόπιστη προγραμματική αντιπολίτευση, ικανή να κάνει κατανοητά στους πολίτες τα μεγάλα διλήμματα και τις δικές τους λύσεις που αφορούν το παρόν, αλλά και το μέλλον των πολιτών. Ασφαλιστικό, Ιδιωτικοποιήσεις, Εκπαίδευση, Υγεία, Συνταγματική αναθεώρηση, Σκοπιανό, Ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και ανεργία, Λειτουργία του Δημοσίου, να συνεχίσουν να μοιάζουν προβλήματα θολά και άλυτα, που μόνο η κυβέρνηση θέλει να τα μεταρρυθμίσει.

Και δύο τελευταίες ευχές που δεν αφορούν τα κόμματα της αντιπολίτευσης:

6η ευχή. Να συνεχίσουν οι διανοούμενοι και όσοι έχουν τη δυνατότητα δημόσιου λόγου να το κάνουν με τον ίδιο άτολμο και αναποφασιστικό τρόπο, κρατώντας ισορροπίες, υπολογίζοντας το κόστος, αποφεύγοντας μην εκτεθούν.

7η ευχή. Να πάψει να είναι η ίδια η ΝΔ ο χειρότερος εχθρός του εαυτού της. Με τα όσα ως τώρα έχουν συμβεί στη «νέα διακυβέρνηση», αυτή είναι και η πιο δύσκολα πραγματοποιήσιμη ευχή.