ΑΒΙΝΙΟΝ

Ο Ροδανός κρατάει την Αβινιόν στην αγκαλιά του, τα τείχη την κυκλώνουν προστατευτικά, η πόλη ένα μεσαιωνικό κόσμημα στη ζεστή χούφτα μιας καταπράσινης κοιλάδας με κερασιές, ελιές κι αμπέλια. Έλληνες την ίδρυσαν, έπειτα ήρθαν οι Ρωμαίοι, επτά γάλλοι πάπες την διάλεξαν για έδρα τους, ο πρώτος την αγόρασε από τη βασίλισσα της Σικελίας. Όλα αυτά από τα 1300 ως τα τέλη του 1700. Έκτισαν ανάκτορα, φρούρια, έναν επιβλητικό καθεδρικό ναό, δεκάδες εκκλησίες, μοναστήρια, γέφυρες. Μόνο που μια απ΄ αυτές, τη Γέφυρα της Αβινιόν, την άφησαν μισοτελειωμένη, να πατάει ως τη μέση του ποταμού σαν απραγματοποίητη υπόσχεση ή σαν μισή αλήθεια, λέω του Βασίλη στο τηλέφωνο. Sut le pont d' Avignon/ L' on y danse, l' on y danse λέει το χαρούμενο παιδικό τραγουδάκι, όλοι χορεύουμε, όλοι χορεύουν, εδώ συχνά στη μέση του δρόμου, στη μέση της πλατείας.

Φτάνεις στην Αβινιόν, δρασκελίζεις μια από τις πόρτες των τειχών και βρίσκεσαι αμέσως μερικούς αιώνες πίσω, ίσως γι αυτό η φαρδιά αλέα και τα στενά δρομάκια είναι πλημμυρισμένα από ολόφρεσκα πρόσωπα από νέα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, που περιδιαβαίνουν ξέγνοιαστα και χαμογελαστά, η μηχανή του χρόνου γάρ. Αλλά και η τέχνη, το θέατρο, η μουσική, ο χορός είναι που δίνει λάμψη στα πρόσωπα. Πεντακόσιες θεατρικές αίθουσες σ΄ αυτή τη μικρή πόλη, δεκάδες θίασοι απ΄ όλο τον κόσμο, μια πόλη θέατρο, γιατί το θέατρο είναι οι άνθρωποί του, οι συγγραφείς, οι ηθοποιοί, οι σκηνοθέτες, οι μουσικοί που κατακλύζουν τους δρόμους, τις πλατείες, τα καφενεία, κάθε δημόσιο χώρο.

Παρατηρώ καθισμένη στη δροσιά ενός καφενείου αυτά τα παιδιά των δεκαοχτώ, των είκοσι χρονών που ήρθαν από μακρινές πόλεις, από χώρες της Ευρώπης και του κόσμου, γεμάτα ενθουσιασμό και προσδοκία να δουν και να ακούσουν αλλά κυρίως να συμμετάσχουν σ΄ αυτό το μεγάλο γεγονός, που είναι το θεατρικό φεστιβάλ της Αβινιόν.

Είναι περίφημο το θεατρικό φεστιβάλ, με είχε ξεσηκώσει η Λουίζα τους τελευταίους μήνες. Αμέσως μετά τον πόλεμο, το 1947, η περιπέτεια του θεάτρου, της τέχνης που οι άνθρωποι της τέχνης και του πολιτισμού ήθελαν να μοιραστούν με τον απλό κόσμο, ένα αριστερό μεταπολεμικό όνειρο. Ο Ζαν Βιλάρ έκανε το όραμα πραγματικότητα. «Δεν μπορεί να διαδεχθεί κάποιος τον Βιλάρ» λέει ο επόμενος διευθυντής. Μυθικές παραστάσεις, ριζοσπάστες σκηνοθέτες, σπουδαία συγκροτήματα απ’ όλο τον κόσμο, μεγάλοι ηθοποιοί. Ζεράρ Φιλίπ, Μορίς Μπεζάρ, Living Theatre, Berliner Ensemble, Ariane Mnuchkine, Antoine Vitez, Bob Wilson. Σκέφτομαι πως είναι ωραίο να χορτάσει κάποιος θέατρο, η Ίνγκα βρίσκει τους «Κήπους της Ευρώπης» με τα σεμινάρια γαλλικού πολιτισμού και να ΄μαι στην Αβινιόν. Στο μεταξύ, βέβαια, οι απεργίες απειλούν να ματαιώσουν το φεστιβάλ, οι φίλοι μου, η Λουίζα, ο Βασίλης, αλλάζουν σχέδια, αλλά εγώ επιμένω στον προγραμματισμό μου.

Το πρώτο βράδυ που έφτασα το φεγγάρι ήταν σαν ένα μεγάλο φωτεινό ταψί, τεράστιο, σκηνικό για μεταμεσονύκτια παράσταση.

Το ξενοδοχείο μου απέναντι από το Palais des Papes. Πρωινό στην εσωτερική αυλή. Ταπετσαρίες, πολυέλεοι, πίνακες, γλυπτά. Την επόμενη ξημέρωνε 14 Ιουλίου, εθνική εορτή, μουσικές μπάντες, παιδιά που ξεχύνονται απ΄ όλα τα δρομάκια, κάνω έναν περίπατο με τα πόδια στο κέντρο της πόλης, κάνει ζέστη, η πόλη είναι σε αναβρασμό. Παντού αφίσες για παραστάσεις και πλακάτ των απεργών, στις προσόψεις των σπιτιών, τους στύλους του ηλεκτρικού, τις σιδεριές των κήπων, τα δέντρα. Συγκεντρώσεις των εργαζομένων του θεάτρου με πύρινες ομιλίες για απεργία μέχρι τέλους. Οι «κήποι της Ευρώπης» είναι ένα δίπατο κτίριο των αρχών του 1800, μέσα σ’ ένα κήπο γεμάτο πανύψηλα δέντρα και λουλούδια, στο κέντρο της πόλης, σε μια πάροδο της St. Catherine. Ο Ρισάρ θα είναι ο φύλακάς άγγελος μου εδώ, ξεναγήσεις, επισκέψεις στα ιστορικά κτίρια, ιστορία του πολιτισμού. Ήρθε κι αυτός χτες από τη Νίκαια με την οικογένειά του στα πάτρια εδάφη για ένα μήνα. Γνωρίζει καλά την πόλη και την περιοχή, την ιστορία της.

Στο μεταξύ παντού γίνονται συγκεντρώσεις απεργών, η ατμόσφαιρα θυμίζει Μάη του ’68 και μ’ όλο αυτό τον κόσμο του θεάτρου στους δρόμους είναι μεγάλο πανηγύρι. Οι «κήποι της Ευρώπης» αποφασίζουν να οργανώσουν τρεις συζητήσεις για τον πολιτισμό σε συνεργασία με το κόμμα των πρασίνων, και τους σοσιαλιστές. Πολιτισμική εξαίρεση, οικονομικά και κοινωνικά μοντέλα του θεάματος, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο πολιτισμός. Πολύς συνδικαλισμός, πολλή αγωνιστικότητα, γαλλική ρητορεία, βρίσκεται τελικά κάποιος να μιλήσει και για την τέχνη. Μου ζητούν να μιλήσω. Είναι ευκαιρία, μου εξηγούν, να ακούσουμε έναν ευρωβουλευτή. Αντιστέκομαι αλλά όχι όσο σθεναρά θα έπρεπε. Στο τραπέζι είναι και ο Ζόοστ Σμίερτς, ολλανδός καθηγητής οικονομίας του πολιτισμού, που τον ξέρω από το βιβλίο του Οι τέχνες υπό πίεση. Η προώθηση τη πολιτισμικής ποικιλομορφίας στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, τα εμπόδια, οι προκλήσεις, τα ΜΜΕ, η πολιτιστική βιομηχανία, οι νέοι, καλλιτεχνικά θέματα που ξεσηκώνουν ζωηρή συζήτηση με τον κόσμο που παρακολουθεί. Καταφέρνουμε να διασωθούμε αξιοπρεπώς, υποστηρίζοντας ως το τέλος τις απόψεις μας, εν μέσω πλήθους ομιλητών που θέλουν τον πολιτισμό κρατική υπόθεση.

Έχει φτάσει βραδάκι. Ακολουθεί ένα πολύχρωμο τραπέζι με βιολογικά λαχανικά που μοσχοβολούν, κατσικίσια τυριά, ντόπιες ελιές, σαλάμια και φρούτα, που έχουν φέρει οι Πράσινοι. Τρώμε και συζητάμε ως αργά. Άνθρωποι από διάφορες χώρες, γλώσσα μία, η γαλλική.

Με τον Ρισάρ καθόμαστε τα πρωινά στη σκιά του κήπου, συζητώντας τα άρθρα της Monde. Επισκεπτόμαστε το μουσείο του Ζαν Βιλάρ. Η διαδρομή του φεστιβάλ από τα πρώτα του βήματα. Βρίσκω τα ίχνη της Πίνα Μπάους σε φωτογραφίες από παράσταση εδώ. Στέλνω μήνυμα στον Δάφνι, άραγε είναι στο Βούπερταλ; Μου απαντάει από την Ισπανία, δίνουν μια εβδομάδα παραστάσεις στη Μαδρίτη. Παράσταση παντομίμας. «Μπορείτε να πιστέψετε τα λόγια των μίμων;» λέει ο ηθοποιός, αλλά τι ηθοποιός! Μπροστά του μια βαλίτσα, ένας καθρέφτης, ένα κερί, μερικές μάσκες, όλα κι' όλα σε δύο τετραγωνικά μέτρα. Εικοσιπέντε αιώνες ιστορίας της μιμικής περνούν για σαράντα πέντε λεπτά, όχι από μπροστά μας, από μέσα μας. Η αίθουσα χωράει μετά βίας πενήντα ανθρώπους. Παρακολουθούμε με κομμένη την ανάσα. Από τον Λίβιο Ανδρόνικο στον Αρλεκίνο, την Πουλτσινέλα, τον Πιερό: η ταπείνωση του κόσμου, ο άφωνος καλλιτέχνης δίνει φωνή σε κείνους που δεν διαθέτουν, οι μπουφόνοι, η Commedia dell’ Arte, η Όπερα κομίκ, οι μίμοι, οι κλόουν. Απαγόρευση λόγου, λογοκρισία, παντομίμα. Εξαφανίζεται η τέχνη αυτή στη Γαλλική Επανάσταση, η ελευθερία του θεάτρου. Βιομηχανική επανάσταση, σινεμά, Τσάρλι Τσάπλιν. Από την Ιταλία στην Γαλλία, περνώντας με μια δρασκελιά τις Άλπεις, κάνει μια έτσι δρασκελίζοντας τη βαλίτσα, ο σπουδαίος Ιβάν Μπατσόκι. Θεατρική πρακτική, έρευνα, ανθρωπολογία, ιστορία και θεωρία του θεάματος. «Η τέχνη της σιωπής έχει πηγή της τη σιωπή της ζωής», γράφει στο φυλλάδιο που παίρνω φεύγοντας, υπογραφή  Ζαν Λουί Μπαρό.

Μια φωτογραφία στα σκαλιά της Maison Jean Vilar, χαμογελάω μέσα στο πράσινο φόρεμά μου, παρέα με τους 3-4 από τους φίλους των «Κήπων». Φωτογραφία, μια άλλη τέχνη της σιωπής.

Όλες αυτές τις μέρες κάνω πολλές βόλτες με τα πόδια στην πόλη, πότε μόνη πότε με τους φίλους των «Κήπων». Η πόλη είναι γεμάτη κρυφές γωνιές, δρομάκια, πλατείες, μεσαιωνικά κτίρια με κήπους, νεαρούς και νεαρές με σακίδια, οικογένειες, τύπους μποέμ, καλλιτέχνες. Η γαλλική ανεμελιά διάχυτη παντού, σχεδόν ελευθεριότητα, ατημέλητη κοκεταρία, παράξενες χρωματιστές μόδες. Επισκέπτομαι το Μουσείο Λαμπέρ, κτίριο του 18^ου αι. χτισμένο από φραγκισκανούς μοναχούς, που έγινε σχολείο της γαλλικής επανάστασης και σχολή τεχνών στα μέσα του 20^ου αι., το Μουσείο Καλβέ, το Λαπιντέρ, τις παλιές εκκλησίες.

Τελευταίο βράδυ, οι «κήποι» έχουν οργανώσει δείπνο με τον Γκι, προτεστάντη ιεραπόστολο, στο τοπικό εστιατόριο «Εδώ κι αλλού». Μιλάει για την Αφρική, όπου έζησε χρόνια και για την επανένταξη παιδιών από τις φυλακές, κάτι στο οποίο αφιερώνει τις δυνάμεις του την τελευταία πενταετία. Ένας ενδιαφέρων πνευματικός άνθρωπος. Του μιλάω για την Κασσαβέτεια, ρωτάει, ανταλλάσσουμε γνώμες. Προς το τέλος της βραδιάς του θέτω το κρίσιμο ερώτημα: Πόσους έσωσες ως τώρα; Κανέναν, απαντάει με μεγάλη σοβαρότητα. Σημασία έχει να ξέρουν ότι είσαι εκεί όποτε σε χρειαστούν. Το βράδυ βλέπω στο θέατρο μια μεταμεσονύκτια παράσταση Σαίξπηρ, Ρωμαίος και Ιουλιέτα.

Αλλά το πιο ευχάριστο είναι ότι κάθε βράδυ υπάρχει και μια θεατρική παράσταση να δούμε κι ας μην είναι λόγω της απεργίας, αυτές που θα ήθελα. Ωστόσο, νεαροί πολωνοί, λιθουανοί, γερμανοί σκηνοθέτες είναι εδώ για να δείξουν τη δουλειά τους. Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, Σαίξπηρ, μπαλέτο. Όλες off. Δυστυχώς οι σπουδαίες παραστάσεις του φλαμανδού Alain Platel, του λιθουανού Vamas, των πολωνών Christian Lupa και Krzysztof Warlikowski, του γερμανού Thomas Ostermeier, του Valere Novarina, φίλου των φίλων μου, χάθηκαν στη θύελλα της απεργίας. Όμως, είμαι σίγουρη, ότι όλοι αυτοί οι νέοι που ήρθαν εδώ διψασμένοι για θέατρο, δεν θα αρκεστούν σε όσα είδαν φέτος. Στα μάτια τους διέκρινα την προσδοκία της μέσα τέχνης. «Η προσοχή μου έχει στραφεί προς τα μέσα, προς αυτό το πράγμα, τη λέξη, τη λέξη για το πράγμα, που διαπερνάει σιγά σιγά το κορμί μου» διαβάζω στα χρόνια του Σιδήρου του Κουτσί. Έξω μια ωραία ηλιόλουστη μέρα χαμογελάει.