ΝΕΟΛΑΙΑ

Ήταν ένα από τα θεμελιώδη λάθη που κάναμε και, εν πολλοίς, εξακολουθούμε να κάνουμε: Σχεδιάζαμε και σχεδιάζουμε το Μέλλον με όρους του παρελθόντος και μέτρο τις ανάγκες του Σήμερα.

Δεν φροντίζουμε να ζυμώνουμε τα σχέδιά μας, με το άρωμα του νέου, με τη φρεσκάδα και την ορμή του πιο δυναμικού κομματιού του κόσμου μας: της νεολαίας, που άλλωστε σε εκείνην ανήκει το Μέλλον.

Κατ’ αυτό τον τρόπο, όμως, καταφέραμε, όχι μόνο να στερήσουμε από το αύριο κάθε οραματικό χαρακτηριστικό θα μπορούσε να έχει, αλλά καταστήσαμε και το σήμερα μάλλον ανιαρό.

Σε κάθε πτυχή του, σε κάθε έκφρασή του, το σήμερα μοιάζει να κυριαρχείται από το στοιχείο της συντήρησης. Συντήρηση δομών, λειτουργιών, αξιών και προτύπων που στερούνται γοητείας, που απωθούν και αποθαρρύνουν ακόμη και κάποιον ο οποίος επιμένει ρομαντικά να ονειρεύεται και να σχεδιάζει ένα καλύτερο μέλλον.

Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, η πολιτική σχεδόν ταυτίστηκε με τον κακώς εννοούμενο επαγγελματισμό και η ενασχόληση με την πολιτική για έναν νέο, έδειχνε περισσότερο με άνοιγμα πόρτας προς μια προσωπική-οικονομική-επαγγελματική αποκατάσταση, παρά με διαδικασία συμμετοχής και συνδιαμόρφωσης ενός καλύτερου κόσμου. Την ίδια ώρα, η ανεργία ως κοινωνικό φαινόμενο με άμεση αναφορά στις νεότερες ηλικίες, αποτέλεσμα κι αυτή της κακής διαχείρισης και των στρεβλών μοντέλων που όλοι εμείς τόσα χρόνια εφαρμόσαμε, προκαλεί συνθήκες ασφυξίας στην νεολαία. Ακόμα και όταν δεν οδηγεί στην περιθωριοποίηση, ενισχύει κατακόρυφα την αίσθηση του αποκλεισμού. Γεγονός το οποίο, οδηγεί με τη σειρά του, στην άρνηση των δεδομένων, πάνω στα οποία έχει χτιστεί το σημερινό κοινωνικό σύστημα.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό αυτού του συστήματος είναι η τάση του να αποθαρρύνει κάθε ατομική ή συλλογική πρωτοβουλία, η οποία θέτει υπό αμφισβήτηση τις σταθερές του ή και το ίδιο συνολικά. Συνέπεια αυτού είναι να δημιουργείται η πεποίθηση ότι κάθε παρεμβατική πρωτοβουλία ως προς τις εξελίξεις είναι εκ των προτέρων καταδικασμένη σε αποτυχία, αφού αλλού βρίσκονται τα ισχυρά κέντρα αποφάσεων. Και όποιος ή όποιοι τολμήσουν να αμφισβητήσουν την ισχύ την αυθεντικότητά τους, αυτομάτως μετατρέπονται σε στόχο εξόντωσης. Αυτός, άλλωστε, είναι κανόνας με ελάχιστες εξαιρέσεις. Μέχρι πρότινος, οι αμφισβητίες δεν εξορίζονταν σε σύγχρονους καιάδες, μόνο στις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες οι ισχυροί έκριναν πως έτσι εξυπηρετούνται συγκυριακά τα συμφέροντά τους.

Ένα τείχος χωρίζει τους νέους από τα κέντρα διαχείρισης του σήμερα και σχεδιασμού του αύριο. Αλλά το τείχος αυτό είναι τόσο ψηλό, που η μόνη λύση είναι το γκρέμισμά του. Με άλλα λόγια, η αναδόμηση της λειτουργίας του όλου συστήματος σε νέες βάσεις. Μόνο αυτό θα μεταβάλει τη στάση των νέων έναντι των παραδοσιακών μορφών συμμετοχής στην δημόσια ζωή. Αυτή πρέπει να είναι η συμβολή όλων μας στην επιστροφή στα κοινά των νεώτερων γενιών. Όχι σαν άλλοθι στα δικά μας αδιέξοδα ή σαν ευκαιριακή λύση στις δικές μας ελλείψεις. Ούτε με διάθεση να τους προσαρμόσουμε στα καλούπια που κατασκευάσαμε. Αλλά με πλήρη δικαιώματα και υπαρκτή την αίσθηση ότι ο λόγος, τα οράματά τους, η φρεσκάδα των ιδεών τους μπορούν και πρέπει να αποτελέσουν την πηγή έμπνευσης για τον αυριανό κόσμο. Τον δικό τους κόσμο.

Με αυτούς τους προβληματισμούς, η Ευρώπη επαναπροσδιόρισε στόχους και κατάρτισε ειδικά προγράμματα, ώστε οι νέοι να βγούν από το περιθώριο και να αποτελέσουν ενεργό τμήμα του γίγνεσθαι.

Πέρασαν δέκα έξι χρόνια από τότε που η ΕΕ εγκαινίασε το πρόγραμμα «Νεολαία για την Ευρώπη». Λίγο αργότερα διαμόρφωσε ένα άλλο πρόγραμμα, με κεντρικό άξονα τον εθελοντισμό: «Ευρωπαϊκή Εθελοντική Υπηρεσία». Αμφότερα επέτρεψαν την ενθάρρυνση της αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των συμμετεχόντων, που προήλθαν από τριάντα χώρες, καταδεικνύοντας ακριβώς τον πλούτο του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι.

Ως ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται –και είναι, όπως αποδείχθηκε στην πράξη- η απόφαση, τα δύο προαναφερόμενα να ενταχθούν σ΄ ένα γενικότερο πρόγραμμα, υπό τον γενικό τίτλο «Νεολαία». Στόχος, να έρθει η Ευρώπη πιο κοντά στους νέους. Τα ζητούμενα ήταν, αφενός, η αύξηση των διατιθέμενων χρηματοδοτήσεων, και η διεύρυνση του αριθμού των συμμετεχόντων στα προγράμματα αφετέρου. Τα μέσα για την επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων: απλοποίηση των δομών, διαφανής διαχείριση, ενημέρωση, καθώς και διασφάλιση των κοινωνικοασφαλιστικών δικαιωμάτων όσων συμμετέχουν.

Το πρόγραμμα αυτό ξεκίνησε στις αρχές του 2000 και καλύπτει την χρονική περίοδο έως και το 2006. Ο αρχικός προϋπολογισμός ήταν 520 εκατομμύρια ευρώ αλλά μετά από σχετική πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αποφασίστηκε να διατεθούν 980 εκατομμύρια ευρώ για τα επτά χρόνια διάρκειάς του.

Εξετάζοντας συνολικά το θέμα, το Κοινοβούλιο επισήμανε πως θα πρέπει να μελετηθεί η δυνατότητα θέσπισης ειδικών επιμέρους προγραμμάτων που να προωθούν την κοινωνική ενσωμάτωση των νέων μεταναστών στην Ευρώπη.

Παράλληλα, κρίθηκαν θετικά οι προτάσεις σχετικά με τα πεδία συμμετοχής των νέων σε τοπικό επίπεδο, καθώς και σε διεθνές και ευρωπαϊκό, όπως είναι το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Νεολαίας, ή και τα πολιτικά κόμματα.

Στον αντίποδα, κρίνεται αρνητικά η περιορισμένη πρόσβαση των νέων στο Διαδίκτυο και γι αυτό στο Κοινοβούλιο αναπτύσσεται διάλογος ώστε να εφαρμοστούν τα καταλληλότερα και αποτελεσματικότερα μέτρα βελτίωσης της κατάστασης. Την ίδια στιγμή, όμως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνει την ανάγκη διαμόρφωσης ενός ασφαλούς περιβάλλοντος κατά τη χρήση των υπηρεσιών του Διαδικτύου από τους ανήλικους.

Βεβαίως, η προστασία των ανηλίκων αφορά πρωτίστως τους γονείς τους. Ωστόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι όλοι όσοι παρέχουν και μεταδίδουν οπτικοακουστικό υλικό, δεν στερούνται ευθυνών.

Υπό αυτό το πρίσμα κρίνεται θετικό ότι δημιουργήθηκαν, σε διάφορα κράτη μέλη οργανισμοί αυτορρύθμισης εκ μέρους των παρεχόντων υπηρεσίες Διαδικτύου. Τέτοιοι οργανισμοί θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και να προάγεται η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τους.

Τον ίδιο σκοπό έρχεται να υπηρετήσει, η υιοθέτηση τον Μάρτιο του 2003, έκθεσης που αφορά στην προώθηση της ασφαλέστερης χρήσης του Διαδικτύου, με τη θέσπιση νέων μέτρων για την καταπολέμηση του παράνομου και βλαβερού περιεχομένου στα παγκόσμια δίκτυα. Αυξημένη έμφαση δόθηκε στην προστασία των παιδιών και των ανηλίκων μέσα από τη στενότερη συνεργασία με τις νέες χώρες μέλη.

Προτείνεται ακόμη πρόγραμμα δράσης το οποίο θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις νέες μορφές τεχνολογίας on line σύνδεσης και θα συμπεριλαμβάνει μορφές περιεχομένου κινητής μορφής και ευρέος φάσματος, παιχνίδια, μηνύματα κειμένου και διευρυμένης μορφής, καθώς και όλες τις μορφές επικοινωνίας, χώρους συνομιλίας και στιγμιαία μηνύματα, σε πραγματικό χρόνο. Για την ταχύτερη ένταξη των νέων χωρών σε προγράμματα σχετικά με την ασφαλέστερη χρήση του Διαδικτύου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κρίνει ότι είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η συνεργασία με τις χώρες στις οποίες φιλοξενείται ή παράγεται το επιβλαβές περιεχόμενο του Διαδικτύου, να ενισχύονται οικονομικά προγράμματα που μπορούν να οδηγήσουν σε ευρωπαϊκά πρότυπα και προδιαγραφές για την αυτορρύθμιση της βιομηχανίας και να ενθαρρύνεται η σήμανση ιστοθέσεων ποιότητας.

Επιπρόσθετα, ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν τηλεφωνικά κέντρα για την καταγραφή παραπόνων για μηνύματα με παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο.

«Επιστρέφοντας» από τον χώρο του Διαδικτύου στην καθημερινή πραγματικότητα, θα δούμε την Ευρώπη, μέσω ψηφίσματος του Συμβουλίου τον Ιούνιο του 2002, να δίνει συνέχεια στην «Λευκή Βίβλο» για την Νεολαία, σαφείς και επικαιροποιημένες προτεραιότητες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η ενθάρρυνση της συμμετοχής των νέων στην ενεργό ζωή, με την υποστήριξη της δραστηριότητας των νεολαιίστικων σωματείων. Επίσης, η προαγωγή της εθελοντικής υπηρεσίας των νέων. Μεταξύ άλλων, η δράση αυτή προβλέπει τη συμμετοχή ενός εθελοντή (από 18 έως 25 ετών) σε κράτος  μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο κατοικεί ή σε τρίτη χώρα, σε μια μη κερδοσκοπτική και μη αμειβόμενη δραστηριότητα περιορισμένης διάρκειας (δώδεκα μήνες το ανώτερο), με ιδιαίτερη σημασία για το κοινωνικό σύνολο. Κατ΄ αυτό τον τρόπο, εκτιμάται ότι πολύτιμη εμπειρία θα συσσωρευτεί στους νέους εθελοντές, ενώ ταυτόχρονα θα ενισχυθεί η αίσθηση της συμμετοχής στα κοινά, μέσα από αποτελεσματικές δράσεις κοινωνικής προσφοράς. Για να μην υπάρχει, πάντως, κακή χρήση των δράσεων αυτών και για να προστατευθούν όσοι νέοι συμμετέχουν, επισημαίνεται από την ΕΕ ότι τα κράτη μέλη της Ένωσης πρέπει να καταργήσουν τα νομικά και διοικητικά εμπόδια στον εθελοντισμό, ο οποίος σε καμιά περίπτωση δεν υποκαθιστά την αγορά εργασίας.

Είναι φανερό ότι η ενθάρρυνση της συμμετοχής των νέων και η υποστήριξη κάθε πρωτοβουλίας τους, κεντρικό χαρακτηριστικό της οποίας είναι η διαμόρφωση ενός καλύτερου Σήμερα κι’ ενός ελπιδοφόρου Αύριο, αποτελούν τους κεντρικούς άξονες της ευρωπαϊκής πολιτικής σε ότι αφορά την Νεολαία.

Υπό αυτό το πρίσμα: Αναζητούνται νέες μορφές συμμετοχής των νέων στον δημόσιο βίο, μέσα και από τη δημιουργία σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο συμβουλίων νεολαίας, ενώ την ίδια στιγμή αναδημιουργείται και το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Νεολαίας, έτσι ώστε τα συλλογικά αυτά όργανα να λειτουργήσουν ως καταλύτες νέων ιδεών και προτάσεων.

Την ίδια στιγμή αποφασίζεται να συνεκτιμώνται περισσότερο, οι ανάγκες της νεολαίας κατά την διάρκεια σχεδιασμού εθνικών και κοινοτικών πολιτικών, κυρίως σε θέματα σχετικά με την απασχόληση, την κοινωνική ένταξη, ή την αντιμετώπιση φαινομένων όπως ο ρατσισμός και η ξενοφοβία. Επίσης προτείνεται η αξιολόγηση των ενδεχόμενων συνεπειών των κοινοτικών μέτρων στις συνθήκες διαβίωσης των νέων, ώστε να προκρίνονται τα πλέον κατάλληλα.

Στο ίδιο πλαίσιο, εντάσσεται και η απόφαση να κινητοποιηθούν μηχανισμοί, κυρίως οικονομικοτεχνικής, υποστήριξης των πρωτοβουλιών των νέων για ζητήματα που προσελκύουν το ενδιαφέρον τους: το περιβάλλον και η προστασία του, ο πολιτισμός, τα ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, οι ανθρώπινες σχέσεις και η αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων που τις τραυματίζουν, αποτελούν πρόσφορο έδαφος για ανάλογες δράσεις.

Τέλος, υπογραμμίζεται η ανάγκη για τον καλύτερο συντονισμό των ενεργειών που στόχο έχουν την ενίσχυση της άμυνας της κοινωνίας και των πιο ευαίσθητων τμημάτων της, απέναντι σε σοβαρές απειλές και θανατηφόρους κινδύνους, όπως είναι τα ναρκωτικά, ο αλκοολισμός και η βία του περιθωρίου.

Προκειμένου, λοιπόν, να συμμετέχουν όλοι οι νέοι στην οικοδόμηση μίας Ευρώπης η οποία είναι πιο αλληλέγγυα και πιο κοντά στους πολίτες, επισημάνθηκε ότι πρέπει να υποστηριχθούν περισσότερο όσοι αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες συμμετοχής σε κοινοτικά προγράμματα: Ανάμεσά τους, εκείνοι που προέρχονται από αστικό ή αγροτικό περιβάλλον, νέοι με ειδικές ανάγκες, νέοι υπό την απειλή αποκλεισμού. Αναζητήθηκαν, έτσι, οι καταλληλότεροι τρόποι προσέγγισης αυτών των ομάδων, προκειμένου να τους παρασχεθεί απλή και κατανοητή ενημέρωση και να εφαρμοσθούν, ενδεχομένως, ειδικά συνοδευτικά μέτρα για να αντισταθμισθούν οι ιδιαίτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Για να διευκολυνθεί η συμμετοχή τους, μάλιστα, έχει προβλεφθεί ειδική χρηματοδότηση ενδοκοινοτικών δραστηριοτήτων μέσα από τις οποίες, εκτός των άλλων, οι νέοι μπορούν να αποκτήσουν ή να αναπτύξουν κοινωνικές, επαγγελματικές, πολιτιστικές και προσωπικές ικανότητες, τις οποίες θα μπορούν να κατοχυρώσουν και να αξιοποιήσουν αργότερα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σαφής: Ο κεντρικός στόχος πρέπει να είναι η ενεργοποίηση των νέων ως πολιτών με υποχρεώσεις αλλά και με δικαιώματα, τα οποία τυγχάνουν απολύτου σεβασμού από εθνικές και κοινοτικές αρχές. Για να γίνει αυτό, εκπονούνται και υλοποιούνται προγράμματα, ώστε τελικά να δοθεί στους νέους η δυνατότητα να αντιληφθούν την Ευρωπαϊκή Ένωση ως αναπόσπαστο μέρος του ιστορικού, κοινωνικού, πολιτισμικού και πολιτικού τους περιβάλλοντος× Να συνειδητοποιήσουν τον κίνδυνο του αποκλεισμού, καθώς κι εκείνους που προέρχονται από τον ρατσισμό και την ξενοφοβία, μέσα από κοινωνικά και εκπαιδευτικά σχέδια και λύσεις που θα προτείνουν οι ίδιοι× Να τους δοθεί η δυνατότητα να συνειδητοποιήσουν τη σπουδαιότητα της δημοκρατίας στην οργάνωση της κοινωνίας, ενθαρρύνοντάς τους, κατά τον τρόπο αυτό, να συμμετέχουν με τρόπο ενεργό στους θεσμούς της. Να ενθαρρυνθεί η ανεξαρτησία και η δημιουργικότητα καθώς και το επιχειρηματικό τους πνεύμα σε κοινοτικό πλαίσιο, ειδικότερα σε αναφορά προς τα κοινωνικά, πολιτικά, πολιτιστικά και περιβαλλοντικά δεδομένα× Να δοθεί στους νέους η δυνατότητα να εκφράζουν τις απόψεις τους σχετικά με την οργάνωση της κοινωνίας και να αντιληφθούν οι αρμόδιες δημόσιες αρχές τη σημασία που έχει να τους λαμβάνουν υπόψη×

Από τις πλέον ενδεικτικές και αναλόγου περιεχομένου πρωτοβουλίες, είναι εκείνη η οποία περιγράφεται στο Μανιφέστο του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Νεολαίας, όπως αυτό διαμορφώθηκε το Νοέμβριο του 2003 στη Ρώμη.

Τιτλοφορούμενο «Μια υπόσχεση για τη Νεολαία – Μια υπόσχεση για να τηρηθεί», και ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου του 2004, το Μανιφέστο των Νέων της ΕΕ ζητεί τη λήψη πρόσθετων μέτρων, τα οποία θα υπηρετήσουν το σκοπό της συμμετοχικότητας των νέων, ιδιαίτερα στο υψηλό πολιτικό επίπεδο στα θεσμικά Όργανα της Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό ζητείται, μεταξύ άλλων, η μεγαλύτερη δυνατή υποστήριξη νέων υποψηφίων κάτω των 35 ετών κατά τη διάρκεια της προεκλογικής τους εκστρατείας για το Ευρωκοινοβούλιο. Δεν είναι παρά μόνο μία ακόμη παρέμβαση, πιστή στην αντίληψη ότι, μόνον όταν αποκτήσουν οι νέοι την πεποίθηση ότι μπορούν να καθορίζουν τις τύχες τους, ότι έχουν λόγο σε θέματα που τους αφορούν και ρυθμίζουν την ίδια την ζωή τους, θα βρουν την χαμένη γοητεία της συμμετοχικότητας και της συλλογικής και ατομικής ευθύνης. Μόνο τότε, άλλωστε, και η Ευρώπη θα είναι συνεπής με το ραντεβού που της έχει κλείσει η Ιστορία για μια πραγματικά εμπνευσμένη πορεία προς ένα δημιουργικό και ασφαλέστερο μέλλον.