ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

Αναρωτιέμαι πολύ συχνά: άραγε, το χειρότερο είναι που έχουμε κακούς κανόνες για να ρυθμίζουν τον κόσμο και την ζωή μας, ή, μήπως, αυτοί που διαθέτουμε, συνιστούν δυστυχώς ό,τι καλύτερο μπορούμε να εφεύρουμε και να εφαρμόσουμε μια και δεν βρίσκουμε εναλλακτικές λύσεις ή δεν μας το επιτρέπουν οι υπάρχοντες συσχετισμοί δυνάμεων;

Η περίπτωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) είναι δίχως άλλο, άξια παρατήρησης, μια από τις πιο χαρακτηριστικές ενδείξεις των αντιθέσεων και των ελλείψεων της εποχής μας και του τρόπου σκέψης μας..

Η ονομασία του και μόνο δημιουργεί στο νου του καθενός μια αίσθηση δέους, αφού ο ΠΟΕ όχι μόνο είναι, αλλά φαντάζει κάτι το τεράστιο σε σύγκριση με τα ατομικά δεδομένα μας. Όπως θα διαπιστώσουμε ευθύς αμέσως, ο συγκεκριμένος διεθνής Οργανισμός έρχεται με τη λειτουργία του να ρυθμίσει ένα σημαντικό μέρος της καθημερινότητας κάθε πολίτη, σε όποια γωνιά της Γης κι αν βρίσκεται. Αυτό, όμως, που κατά κανόνα γνωρίζουμε για τον ΠΟΕ από τα δημοσιεύματα του τύπου είναι ότι αποτελεί κάποιου είδους «όργανο» στα χέρια των οικονομικά ισχυρών, έναντι του οποίου εκφράζουν έντονες τις αντιδράσεις τους πολλές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (όπως η Green Peace) ή ορισμένα υπό συγκρότηση κινήματα, με αιτήματα που αγγίζουν τον προβληματισμό και τις ανησυχίες κάθε συνειδητοποιημένου πολίτη. Πιο απλά; Αυτή τη στιγμή, πολλοί περισσότεροι στον Πλανήτη γνωρίζουν ότι στο Σηάτλ, με αφορμή μια συνεδρία του ΠΟΕ, έκανε την εμφάνισή του με εξαιρετική ένταση το «πολύχρωμο» κίνημα των διαμαρτυρομένων κατά της «παγκοσμιοποίησης», παρά για ποιο λόγο ακριβώς συνεδρίαζαν εκεί οι εκπρόσωποι των μελών του ΠΟΕ. Οι δασμοί, η διακίνηση των προϊόντων, οι κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου ενδιαφέρουν λιγότερο τους πολίτες που διακατέχονται από το φόβο της παγκοσμοιοποίησης.

Μια κατάσταση, η οποία μπορεί τελικά να «βολεύει» άπαντες: αν πραγματικά οι ρυθμιστές της λειτουργίας του ΠΟΕ έχουν αντικοινωνικούς σκοπούς και σχέδια, θα πρέπει να αισθάνονται ικανοποιημένοι που η παγκόσμια κοινότητα δεν είναι πληροφορημένη επακριβώς για τα σχέδια και τους σκοπούς τους. Από την άλλη, όσοι αντιδρούν, μοιάζουν να αναπαύονται στη «θαλπωρή» του εντυπωσιασμού από τις μαζικές ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες τους και να μην αισθάνονται τελικά την ανάγκη να προχωρήσουν ένα ακόμα βήμα και να πουν με τρόπο συγκεκριμένο: «Θέλουμε έναν καλύτερο κόσμο, και τον θέλουμε να λειτουργεί με νέους κανόνες οι οποίοι είναι οι εξής….» Στον αντίποδα, η μέχρι σήμερα τακτική μοιάζει να περιορίζεται σε καταγγελίες του ΠΟΕ και άλλων διεθνών οργανισμών, δίχως να προτείνονται εναλλακτικές προς τις δικές του προτάσεις.

Με το «παιχνίδι» των λέξεων και των όρων να συναντάται κατά τρόπο δραματικά αιματηρό με τις ακρότητες ενός τρομοκρατημένου πλανήτη, στο κατώφλι του 21^ου αιώνα, γευτήκαμε τον απόλυτο τρόμο σε «απευθείας σύνδεση». Αλλάζοντας μία μόνο από τις λέξεις του τίτλου, βοηθάμε τη φαντασία να ταξιδέψει αστραπιαία στην Νέα Υόρκη, στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου: Δίδυμοι Πύργοι, δύο αεροπλάνα, χιλιάδες νεκροί, αμέτρητες πληγές, απροσμέτρητα ερωτήματα...

Όλα μοιάζουν να στροβιλίζονται τριγύρω, με τη ζάλη των αντιθέσεων και της ελλιπούς γνώσης να κάνει το τοπίο ακόμα πιο απρόσιτο: Παγκοσμιοποίηση, Εμπόριο, πόλεμοι, θύματα, κρίση, τρομοκρατία, φτώχεια, περιορισμοί στην ελευθερία, εφιάλτης...

Γέννημα του Παγκόσμιου Πολέμου, ο ΠΟΕ έχει έδρα την Γενεύη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έθεσαν την ιδέα για τη συγκρότησή του, λίγο μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Στόχος; Όπως τουλάχιστον διαβεβαίωναν οι εμπνευστές του, η διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου, η άρση των εμποδίων, και η προώθηση των αμοιβαία επωφελών διεθνών εμπορικών σχέσεων.

Η αρχή έγινε με τη Διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς το 1944. Το πόσο σημαντική ήταν εκείνη η συνάντηση, φαίνεται και από το ότι κατά την διάρκειά της αποφασίστηκε η δημιουργία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ακολούθησαν τέσσερις άλλες διασκέψεις, μέχρι τον Μάρτιο του 1948, στην Αβάνα, όπου και τελικώς επετεύχθη συμφωνία για τον Καταστατικό Χάρτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Ο Χάρτης, όμως, της Αβάνας, ουδέποτε επικυρώθηκε από το αμερικανικό Κογκρέσο. Δεν ήταν ούτε η πρώτη αλλά ούτε και η τελευταία φορά που «εθνικές» πολιτικές και ισχυρά οικονομικά συμφέροντα εμπόδιζαν τις καινούριες πρωτοβουλίες σε διεθνές επίπεδο…

Μέχρι την επίσημη συγκρότηση του ΠΟΕ (σαράντα επτά ολόκληρα χρόνια αργότερα!), «μικροί» και «μεγάλοι» της Γης , βρήκαν άλλους τρόπους και οδούς για τη ρύθμιση των ζητημάτων που τους ενδιέφεραν κατά τρόπο ζωτικά: για τη ρύθμιση, δηλαδή, του διεθνούς εμπορίου και τη θέσπιση κανόνων λειτουργίας του. Έτσι προέκυψε το 1947 η Πολυμερής Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (General Agreement on Tarrifs and Trade), γνωστή ως GATT. Μια συμφωνία, η οποία τέθηκε σε ισχύ το επόμενο έτος, όταν 22 χώρες αποφάσισαν να δεχθούν τις νομικές δεσμεύσεις της. Όλες οι χώρες μέλη της GATT, έγιναν αυτοδικαίως ιδρυτικά μέλη του ΠΟΕ το 1995, ο οποίος αριθμεί σήμερα περισσότερες από 140 χώρες μέλη. Τι κι αν άλλαξε το πλαίσιο εντός του οποίου διαμορφώνονται πολιτικές και αποφάσεις για το διεθνές εμπόριο; Τι κι αν άλλαξε ο κόσμος από το 1945 μέχρι σήμερα; Τα προβλήματα της διεθνούς κοινότητας και, κυρίως οι αντιθέσεις των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων, εξακολουθούν να δημιουργούν εμπόδια στις προσπάθειες πολυμερούς συνεργασίας και θέσμισης κοινά αποδεκτών κανόνων λειτουργίας προς όφελος της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας μας. Οι φτωχές χώρες είναι φυσικό να θέλουν να προστατεύσουν τα προϊόντα τους αλλά αυτό οδηγεί σε διενέξεις, κύκλους διαπραγματεύσεων και διμερείς συμφωνίες, όταν οι πολυμερείς αποτυγχάνουν.

Ας δούμε ποιες αναφέρει ο ίδιος ο ΠΟΕ ως θεμελιώδεις αρχές του: Άνοδος του βιοτικού επιπέδου, επίτευξη πλήρους απασχόλησης και αυξανόμενο επίπεδο του πραγματικού εισοδήματος και της πραγματικής ζήτησης, αύξηση της παραγωγής και του εμπορίου εμπορευμάτων και υπηρεσιών, αειφόρο ανάπτυξη και προστασία του περιβάλλοντος, συνειδητοποίηση των αναγκών των αναπτυσσόμενων χωρών. Αλήθεια, ποιος θα μπορούσε να διαφωνήσει με όλα αυτά; Στον βαθμό κατά τον οποίο οι αρχές αυτές αποτελούν το θεμέλιο της λειτουργίας και της παρεμβατικότητας του ΠΟΕ, θα έπρεπε όλοι να στηρίζουν το έργο του. Ο αντίλογος, όμως, είναι ισχυρός και καταδεικνύει πως δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.

«Οι κανονισμοί του ΠΟΕ χρησιμοποιούνται προκειμένου να εξασθενίζουν και να υποβαθμίσουν διεθνείς συμφωνίες για την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και τα αντίστοιχα υφιστάμενα μέτρα», υποστηρίζει μεταξύ άλλων η Green Peace και μεταξύ άλλων συμπληρώνει: «Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τον ΠΟΕ σαν όπλο για να πουλήσουν τα μεταλλαγμένα τρόφιμα και στον υπόλοιπο κόσμο. Υπάρχει έλλειψη διαφάνειας και δημοκρατίας στην λειτουργία του ΠΟΕ, καθώς και καταφανής πολιτική ποδηγέτησης, η οποία συντηρεί και ουδόλως οδηγεί σε ισότητα μεταξύ πλουσίων και φτωχών».

Αυτά, μπορεί να φαίνονται κάπως γενικά και θα ήταν χρήσιμο στο σημείο αυτό να βλέπαμε μια εφαρμογή τους, μια αντανάκλασή τους σε κάτι το χειροπιαστό και το συγκεκριμένο. Ήταν τέλη Αυγούστου του 2003 όταν ανακοινώθηκε η -μετά από περίοδο δύο ετών διαπραγματεύσεις- συμφωνία την οποία υπέγραψαν τα 146 κράτη-μέλη του ΠΟΕ, που δίνει στις αναπτυσσόμενες χώρες πρόσβαση σε φθηνά φάρμακα για την καταπολέμηση ασθενειών όπως το Aids. Ειδικότερα, εγκρίθηκαν αλλαγές στην νομοθεσία, που επιτρέπουν στις αναπτυσσόμενες χώρες να εισάγουν φθηνά αντίγραφα φαρμάκων που προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, εάν δεν μπορούν να τα παρασκευάσουν οι ίδιες. Προσοχή, τώρα: Ο προαναφερθείς σκοπός είναι εξόχως σημαντικός. Ωστόσο, καταγράφονται ήδη οι πρώτες ισχυρές αντιδράσεις. Κινήματα, ανθρωπιστικές οργανώσεις και κινήσεις σε παγκόσμιο επίπεδο υποστηρίζουν ότι η συμφωνία μπορεί να επιτρέπει στις φτωχές χώρες να αγοράζουν φθηνά αντίγραφα των προστατευομένων φαρμάκων, την ίδια στιγμή όμως επιβάλλει αυστηρούς νομικούς και οικονομικούς ελέγχους στην παρασκευή των αντιγράφων αυτών, γεγονός το οποίο λειτουργεί ανασταλτικά στην παρασκευή των φθηνότερων φαρμάκων στις ίδιες τις αναπτυσσόμενες χώρες και πρακτικά δεν τους αφήνει εναλλακτικές λύσεις. Αυτό σημαίνει ότι θα αναγκαστούν τελικά να στραφούν στα ακριβά «πρωτότυπα» φάρμακα των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών. Και για να έχουμε συνολικότερη την εικόνα, ένα ακόμη κρίσιμο σημείο: Τα δύο χρόνια που χρειάστηκαν για την επίτευξη συμφωνίας πέρασαν μέσα από μακρές και επίπονες διαπραγματεύσεις στην έδρα του ΠΟΕ, οι οποίες μάλιστα έφτασαν στο χείλος της κατάρρευσης, εξαιτίας των αντιρρήσεων των Ηνωμένων Πολιτειών, εντός των οποίων έχουν την έδρα τους οι περισσότερες μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες... Αντιρρήσεις, οι οποίες κάμφθηκαν μόνο όταν οι ΗΠΑ έλαβαν τη διαβεβαίωση ότι τα φθηνά φάρμακα-αντίγραφα δεν θα εισάγονται εκ νέου στις ανεπτυγμένες χώρες. Με άλλα λόγια, προφανώς, όταν οι ΗΠΑ κατάφεραν να θεσπίσουν τους «αυστηρούς νομικούς και οικονομικούς ελέγχους» για τους οποίους έγινε λόγος πιο πάνω και πουεμποδίζουν μεν την ανακύκλωση του παράνομου εμπορίου αλλά, από την άλλη μεριά, όπως υποστηρίζουν οι σκεπτικιστές, καθιστούν σε τελική ανάλυση την όποια επιτευχθείσα συμφωνία ασύμφορη για τους οικονομικά ασθενέστερους της γης δεδομένου ότι τους κρατούν εξαρτημένους… Φαύλος κύκλος;

Ο μεγάλος κύκλος των διαπραγματεύσεων, των αντιθέσεων και των συζητήσεων στο πλαίσιο του ΠΟΕ, αγκαλιάζει ένα ευρύτατο φάσμα θεμάτων, η εξέλιξη των οποίων έχει άμεση ή έμμεση και πάντως σοβαρότατη επίδραση στην διαμόρφωση των συνθηκών της ζωής όλων μας. Το παράδειγμα με τα φάρμακα είναι ενδεικτικό, αλλά όχι και το μόνο. Χαρακτηριστικά μπορούν να αναφερθούν οι συμφωνίες που έγιναν, από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα, και που αφορούν τις βασικές τηλεπικοινωνίες, την απελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, την τεχνολογία της πληροφορικής. Στο τραπέζι αυτού του Διεθνούς Οργανισμού, μπαίνουν επίσης ζητήματα σχετικά με την γεωργία, την ναυτιλία, το εμπόριο κλωστοϋφαντουργικών αγαθών και ενδυμάτων, τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Με δυο λέξεις; Οχι ... «απλά» ό,τι τρώμε, φοράμε, τηλεφωνούμε, ταξιδεύουμε αλλά η ζωή μας στο σύνολό της και, σε τελική ανάλυση, η ίδια η ποιότητά της!

Η ίδια η καθημερινότητα και οι αντιδράσεις μας, εντός του πλαισίου που ασφυκτικά μας έχει περικλείσει, τον καθένα ξεχωριστά και το σύνολο, έχουν δείξει μέχρι τώρα ότι δυστυχώς δεν έχουμε όλοι σαφή και πλήρη εικόνα για το τι συμβαίνει εντός των τειχών όπου και οι συνεδριάσεις του ΠΟΕ. Στον αντίποδα, επιδεικνύουμε σχεδόν μια παράδοση στην ακαταμάχητη γοητεία του εντυπωσιασμού για τα όσα διαδραματίζονται στον περιβάλλοντα χώρο, με τις διαδηλώσεις και τις συγκρούσεις με τις δυνάμεις καταστολής.

Εν προκειμένω, το παράδειγμα του Σηάτλ είναι επίσης ενδεικτικό (ποιος λησμονεί τις εικόνες με τις δυναμικές αντιπαραθέσεις διαδηλωτών-αστυνομικών, τα δακρυγόνα, τα καλυμμένα πρόσωπα, τις φωτιές που μεταδίδονταν από τα ΜΜΕ εκείνο το διάστημα;), πλην όμως και πάλι όχι μοναδικό. Ανάλογες συγκρούσεις στους δρόμους γύρω από τα σημεία συνάντησης του ΠΟΕ, καταγράφηκαν και στο Κανκούν του Μεξικό. Στο επίκεντρο, η ανάγκη σύναψης μιας νέας συμφωνίας για την παγκόσμια οικονομία και το εμπόριο, και «αγκάθια» στον δρόμο προς της επίτευξη του προκαθορισμένου στόχου ήταν τα θέματα γεωργίας, τιμών στα φάρμακα, δασμών στον χάλυβα και δικαιωμάτων στην πνευματική ιδιοκτησία.

Αλλά, ας μην πέσουμε κι εδώ στην ίδια παγίδα, εκείνη της αποσπασματικής προσέγγισης των πραγμάτων. Κι ας δούμε το όλο θέμα συνολικά, υπό το φως των τελευταίων εξελίξεων και των δεδομένων που έχουν διαμορφωθεί στον πλανήτη σήμερα. Αναμφισβήτητα, το πλέον σημαντικό από τα νέα δεδομένα, είναι η ύπαρξη ενός ισχυρού οικονομικο-πολιτικού πόλου στην διεθνή σκηνή, που ακούει στο όνομα Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αν και στα πρώτα της  βήματα ακόμα, με τις όποιες αδυναμίες ή ελλείψεις της, η ΕΕ αποτελεί ισχυρό εταίρο και σημείο αναφοράς των ισχυρών διαπραγματευτών όπως είναι οι ΗΠΑ, και των οικονομικά ασθενεστέρων όπως είναι οι χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.

Ο ρόλος της Ευρώπης στη λειτουργία του ΠΟΕ μοιάζει καθοριστικός (παρά τα εμπόδια που ορθώνονται στην διαπραγματευτική της ισχύ εξαιτίας εσωτερικών διαφωνιών), ιδιαίτερα εάν λάβει κανείς υπόψη του ότι έρχεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αφενός με θέσεις, οι οποίες εκ των πραγμάτων βάζουν σε αμφισβήτηση την αίσθηση της παντοκρατορίας των ΗΠΑ, και αφετέρου με προτάσεις οι οποίες θα μπορούσαν στην πράξη να καλύψουν (στον βαθμό που υλοποιηθούν, ασφαλώς), μεγάλο τμήμα των αιτημάτων τα οποία προβάλλουν τα παγκοσμιοποιημένα κοινωνικά κινήματα.

Είναι αξιοσημείωτο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, ένας από τους λεγόμενους σκεπτικιστές του ΠΟΕ, θεωρούν ότι ο Διεθνής αυτός Οργανισμός έχει διευρύνει τα θέματα που τον απασχολούν και θα πρέπει να τα περιορίσει σε ζητήματα σχετικά με την πρόσβαση στις αγορές), χωρίς να υπερβαίνει τα όρια, ασχολούμενος λ. χ. με το περιβάλλον.

Στον αντίποδα, η Ευρώπη επιζητεί ευρύτερες συμφωνίες για σειρά θεμάτων, επιθυμώντας μεταξύ των άλλων να προωθήσει και την έννοια της βιώσιμης και αειφόρου ανάπτυξης. Σχετικά πρόσφατα, η αντίθεση αυτή έγινε αισθητή στον Γύρο της Χιλιετίας, σε ό, τι αφορά το μέλλον της απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου. Η ΕΕ εμφανίστηκε και πάλι να επιζητεί μία συζήτηση επί όσο το δυνατόν περισσοτέρων θεμάτων και προβλημάτων και όχι μόνο επί των αιτημάτων, τα οποία κατά καιρούς και στη συγκεκριμένη περίπτωση προέβαλλαν οι ΗΠΑ, όπως είναι λ. χ. η κατάργηση των δασμών. Στο κέντρο της πολιτικής η Ένωση θέτει ως προτεραιότητα να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών και της παγκόσμιας κοινωνίας των πολιτών, με στόχο τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων να ανταποκρίνονται με τρόπο ισόρροπο στις απαιτήσεις όλων των μελών του ΠΟΕ.

Μάλιστα, στις εσωτερικές συζητήσεις, τόσο μεταξύ των χωρών-μελών  της ΕΕ όσο και των πολιτικών ομάδων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ήταν έντονες και χαρακτηριστικές του ευρωπαϊκού κλίματος οι απόψεις που υποστήριζαν ως κριτήρια για την λήψη των αποφάσεων την εξυπηρέτηση των στόχων για την απασχόληση και την ευημερία για όλους, την προστασία του περιβάλλοντος, την ενίσχυση κοινωνικών πτυχών και πολιτικών για την υγεία. Μεταξύ άλλων έχει υπογραμμιστεί επίσης ότι σε κάθε περίπτωση θα ήταν σκόπιμο να επιδιωχθεί ένας συμβιβασμός της απελευθέρωσης του εμπορίου με τα στοιχειώδη δικαιώματα των εργαζομένων.

Υπάρχει, ωστόσο, και ο αντίλογος τόσο όσον αφορά τη λειτουργία του ΠΟΕ, όσο και τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων, οι οποίες πραγματοποιούνται στο πλαίσιό του. Ακόμη και εντός της ΕΕ ακούγονται φωνές, σύμφωνα με τις οποίες οι διαπραγματεύσεις δεν αποτελούν παρά την ευκαιρία για την επιβολή των κανόνων της φιλελευθεροποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Θεωρητικώς, έρχεται η απάντηση, η περαιτέρω απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου, με την συνεπακόλουθη αύξησή του, εκτιμάται ότι συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία όλων των χωρών και συγχρόνως μπορεί να συμβάλει στην αναπτυξιακή προσπάθεια των αναπτυσσομένων παρέχοντας πόρους για τον σκοπό αυτό. Άλλωστε, αυτός δεν είναι και ο ιδρυτικός σκοπός του ΠΟΕ; Οι αναπτυσσόμενες χώρες συμφωνούν για την έναρξη Νέου Γύρου διαπραγμετεύσεων, παρά ορισμένες αντιρρήσεις τους, που βασίζονταν στην εκτίμηση ότι ήδη έχουν αναλάβει, από τους προηγούμενους Γύρους, πολλαπλές δεσμεύσεις στις οποίες με δυσκολία μπορούν να ανταποκριθούν. Το γεγονός όμως ότι τα οφέλη από την απελευθέρωση δεν κατανέμονται ισομερώς σε όλα τα κράτη μέλη του ΠΟΕ, δεν σημαίνει ότι δεν παρουσιάζονται από το διεθνές εμπόριο ευκαιρίες για όλους. Οι ασθενέστεροι εταίροι του διεθνούς εμπορίου και, κυρίως, οι λιγότερο αναπτυγμένες χώρες θα πρέπει να υποστηριχθούν ώστε να αποκομίσουν  και αυτές τα μέγιστα δυνατά οφέλη.  Αν και οι κατ' εξοχήν κερδισμένοι της παραπέρα απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου φαίνεται να είναι κυρίως οι αναπτυγμένες χώρες, αυτό δεν σημαίνει πως μία στασιμότητα ή μείωση του διεθνούς εμπορίου θα απέφερε όφελος σε οποιονδήποτε.

Γι’ αυτό και λέγεται ότι, στον βαθμό που το κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης δεν προτείνει συγκεκριμένη εναλλακτική λύση και περιορίζεται σε καταγγελτικό λόγο και συνθήματα για κατάργηση του ΠΟΕ, τα μέλη του Οργανισμού και ειδικότερα εκείνα τα οποία επιμένουν στην ανάγκη για την διατήρηση και ενίσχυση θεμελιωδών κοινωνικών αξιών, όπως είναι στο σύνολό της η ΕΕ, θα πρέπει να διασφαλίσουν καλύτερους και αποτελεσματικότερους τρόπους λειτουργίας του Παγκόσμιου Οργανισμού.

Στον βαθμό που κάτι τέτοιο δεν γίνει, ο κίνδυνος να επικρατήσει ο λόγος του ισχυροτέρου και να πολλαπλασιαστούν τα προβλήματα που δημιουργεί ο κανόνας που θέλει τα κέρδη πάνω από τον Άνθρωπο, είναι κάτι περισσότερο από ορατός.

Όσοι διαβλέπουν ένα τέτοιο κίνδυνο, ήδη παρατηρούν στο διεθνές σκηνικό τις προσπάθειες των Ηνωμένων Πολιτειών να συνάψουν, παρακάμπτοντας τον ΠΟΕ και τους διεθνώς συμφωνημένους κανόνες, διμερείς συνεργασίες με μικρότερες χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου, με όρους προφανώς όχι επωφελείς για τις κοινωνίες και τις οικονομίες τους. Η Ουάσιγκτον, εξάλλου, είχε απευθύνει από καιρό σχετικές προειδοποιήσεις: «Εάν ο ΠΟΕ αποτύχει, τότε οι ΗΠΑ θα στραφούν σε εναλλακτικές λύσεις, δηλαδή σε τοπικές και διμερείς συμφωνίες», έλεγε από τα μέσα του 1991 ο ειδικός εμπορικός απεσταλμένος των Ηνωμένων Πολιτειών. Το δυστύχημα είναι ότι όχι ολίγες από τις αναπτυσσόμενες χώρες, ακριβώς επειδή θεωρούν ότι ασφυκτιούν εξαιτίας των δεσμεύσεων τις οποίες έχουν αναλάβει στο πλαίσιο του ΠΟΕ, καταφεύγουν σε διμερείς συμφωνίες που τους προτείνονται από την υπερδύναμη. Επιπλέον λειτουργούν υποστηρικτικά ως προς τις θέσεις των ΗΠΑ και εντός του ΠΟΕ, όταν τίθεται το ζήτημα του ποια και με ποιόν τρόπο θέματα πρέπει να αντιμετωπιστούν κάθε φορά.

Δύο είναι οι κύριες κατηγορίες ως προς τις επικρατούσες εντός του Οργανισμού απόψεις: Από την μία πλευρά, είναι οι χώρες οι οποίες επιθυμούν έναν σφαιρικό κύκλο διαπραγματεύσεων, μεταξύ αυτών και η ΕΕ, υποστηρίζοντας ότι μόνον έτσι μπορούν να θεσπιστούν γενικοί κανόνες επί των οποίων όλα τα κράτη-μέλη θα δεσμευθούν για την εφαρμογή του συνόλου των αποφάσεων. Από την άλλη, είναι οι ΗΠΑ και σειρά άλλων χωρών, οι οποίες απορρίπτουν τη σφαιρική διαπραγμάτευση και υποστηρίζουν την ανάγκη εξέτασης και λήψης αποφάσεων επί συγκεκριμένων θεμάτων, στα οποία κάθε φορά πρέπει να εστιαστούν οι διαπραγματεύσεις. Ενάντια στο σφαιρικό κύκλο τοποθετούνταικαι αρκετές αναπτυσσόμενες χώρες, θεωρώντας ότι μέσω αυτών των κύκλων κατά το παρελθόν θεσπίστηκαν μεροληπτικοί σε βάρος τους κανόνες. «Μας ανησυχούν» φωνάζουν οι χώρες αυτές, «οι υψηλοί δασμοί που επιβάλλουν οι ανεπτυγμένες χώρες στους τομείς στους οποίους οι αναπτυσσόμενες έχουν το συγκριτικό πλεονέκτημα».

Αποτέλεσμα; Γύροι και διαπραγματεύσεις, διαβουλεύσεις και συζητήσεις, καταλήγουν σχεδόν με μαθηματική ακρίβεια η μία μετά την άλλη σε αποτυχία τα τελευταία χρόνια. Έτσι η συμφωνία παραπέμπεται διαρκώς στο ολοένα και πιο αβέβαιο μέλλον του Πλανήτη μας.

Όμως, ίσως ο καλύτερος τρόπος για να υπολογίσουμε το αβέβαιο, όσο και σκληρό μέλλον του πλανήτη, και να βρούμε ένα μέτρο συμφωνίας, είναι να δούμε κατάματα την ωμή πραγματικότητα της παρούσας παγκόσμιας κατάστασης. Σε πρόσφατη ομιλία του ο Πασκάλ Λαμί, Επίτροπος της ΕΕ για το Παγκόσμιο Εμπόριο υπογράμμιζε μεταξύ άλλων ότι σχεδόν τρία δισεκατομμύρια άνθρωποι, άνδρες και γυναίκες «ζουν» με λιγότερο από δύο ευρώ την ημέρα. Απίστευτο, αλλά δυστυχώς όχι και μοναδικό στοιχείο μέτρησης της πραγματικότητας σε παγκόσμια κλίμακα.

Ασφαλώς, η απλή καταγραφή των κακώς κειμένων δεν συμβάλλει στην επίλυσή τους. Χρειάζεται άμεσα η δρομολόγηση διαδικασιών οι οποίες θα οδηγήσουν στην άρση των κοινωνικών αδικιών και ανισοτήτων στο παγκόσμιο χωριό που λέγεται Γη. Ένας από τους δρόμους που θα οδηγήσουν εκεί, είναι η θέσπιση κανόνων δικαιοσύνης με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του. Οι προαναφερθείσες ιδρυτικές αρχές συγκρότησης του ΠΟΕ πέρα από μια διακήρυξη αποτελούν και ένα  μέσο. Βεβαίως, όπως η μέχρι σήμερα πρακτική δείχνει, δεν αρκούν. Για να μην μείνουν γράμματα κενά περιεχομένου στο χαρτί, πρέπει να υπάρχουν και εκείνοι οι φορείς, εκείνες οι ισχυρέςδυνάμεις που θα απαιτήσουν και θα επιτύχουν την εφαρμογή τους. Ασφαλώς και «δεν μιλάμε για μια ιδανική Ευρώπη σε έναν ιδανικό κόσμο, αλλά για την Ευρώπη και τον κόσμο, μέσα στον οποίο ζούμε», όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο κ. Λαμί.

Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι ο ρόλος της Ευρώπης, όπως καταγράφεται στον διεθνή ορίζοντα (ακόμα και στις περιπτώσεις εκείνες που πιθανόν να απογοητεύει όλους όσοι την ήθελαν ισχυρότερη, δυναμικότερη και αποτελεσματικότερη), έτσι και στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου σημαντικός. Όχι μόνο επειδή τα κράτη μέλη της έχουν λιγότερο ή περισσότερο και πάντως συγκριτικά με άλλες περιοχές του κόσμου ισχυρές οικονομίες. Όχι μόνο διότι, μέσω της ενοποίησης ή και της διεύρυνσής της, η Ευρώπη μοιάζει να διαμορφώνει τις προϋποθέσεις περαιτέρω ισχυροποίησης των οικονομικών της άρα και των διαπραγματευτικών ικανοτήτων της. Αλλά, κυρίως, επειδή η Ευρώπη είναι οι αξίες που χαρακτηρίζουν την ιστορία των λαών, των κοινωνιών πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η δημιουργία και η συγκρότησή της. Αξίες οι οποίες δεν μας δόθηκαν: τις «γεννήσαμε» μέσα από πολλές δυσκολίες, οπισθοδρομήσεις, λάθη ή ελλείψεις. Είναι αξίες οι οποίες αποτελούν  σημείο αναφοράς για τον υπόλοιπο κόσμο.

 Το βλέπουμε καθημερινά σε κάθε γωνιά της Γης. Εκεί όπου υπάρχουν ανοιχτές πληγές και αιτήματα για αξιοπρεπή ζωή, περισσότερη δικαιοσύνη, λιγότερους κινδύνους. Το φορτίο με τις ξίες που φέρει στις πλάτες της η Ευρώπη, μπορεί βεβαίως να μην απαντάει σε ερωτήματα σχετικά με την εκπλήρωση συγκυριακών συμφερόντων. Δείχνει, ωστόσο, με ποιο τρόπο μπορούν να ικανοποιηθούν αυτά τα οικουμενικά αιτήματα. Το πώς μπορούν να κλείσουν αυτές οι πληγές. Με άλλα λόγια,η σημερινή κατάσταση στην κόσμο δείχνει ότι ο δρόμος για ένα καλύτερο Αύριο περνάει μέσα από μια ισχυρή και δυνατή Ευρώπη.

Κατόπιν αυτών, ας στρωθούμε να δουλέψουμετον επόμενο  Γύρο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ με συνέπεια, τόλμη και συλλογικό πνεύμα.

Ενδεικτικό, αλλά όχι και μοναδικό παράδειγμα ευρωπαϊκής «παρέμβασης» αποτελεί η ‘Εκθεση που είχε συνταχθεί με αφορμή την 4η Συνδιάσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), το Νοέμβριο του 2001, στην Ντόχα (Κατάρ), σε επίπεδο υπουργών.

Το κύριο μήνυμα της έκθεσης ήταν ότι χρειάζεται λεπτομερής εξέταση και αναθεώρηση των μεθόδων εργασίας που εφαρμόζει ο ΠΟΕ, καθώς το ισχύον σύστημα αντιμετωπίζει βαθιά κρίση. Κρίση η οποία οφείλεται κυρίως στην ανισομερή συμμετοχή και τη συνακόλουθη άνιση διανομή των ωφελημάτων και λοιπών πλεονεκτημάτων που δημιουργεί το διεθνές εμπόριο, ως αποτέλεσμα του διφορούμενου χαρακτήρα ορισμένων κανόνων και διατάξεων του ΠΟΕ. Αυτά πιθανό να έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε μη εμπορικά θέματα, από κοινού με την έλλειψη εσωτερικής και εξωτερικής διαφάνειας, ιδίως, δε, όσον αφορά τη μικρή συμμετοχή των κοινοβουλίων και της κοινωνίας στις εργασίες του ΠΟΕ.

Με την έκθεση αυτή, διατυπώνεται σειρά συγκεκριμένων προτάσεων μεταρρύθμισης. Συγκαταλέγεται η πρόταση για τη δημιουργία μίας κοινοβουλευτικής συνέλευσης στο πλαίσιο του ΠΟΕ, η βελτίωση της δυνατότητας πρόσβασης του κοινού στις διαδικασίες διευθέτησης διαφορών, η αναγνώριση στους Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς (ΜΚΟ) του δικαιώματος να υποβάλλουν αναλύσεις και προτάσεις στα διάφορα όργανα του ΠΟΕ καθώς να αποστέλλουν παρατηρητές στις συνεδριάσεις του ΠΟΕ.

Καθώς ορισμένες χώρες δεν έχουν τους απαιτούμενους πόρους για να υποστηρίζουν αποτελεσματικά τα συμφέροντά τους στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που λαμβάνουν χώρα στον ΠΟΕ, υπογραμμίζεται η ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η τεχνική βοήθεια που παρέχει ο ΠΟΕ καθώς και τα προγράμματα που χρηματοδοτεί για την ανάπτυξη των υποδομών στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούνται για να υπερασπίζουν οι χώρες αυτές καλύτερα τα συμφέροντά τους στις διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ.

Και τέλος, με την ευρωπαρέμβαση εκείνη, υπογραμμίζεται η ανησυχία πολλών πολιτών πως ο ΠΟΕ μπορεί να οδηγήσει σε μία υπερκυριαρχία των εμπορικών σκοπιμοτήτων έναντι άλλων θεμιτών στόχων δημόσιας πολιτικής υποβαθμίζοντας τη δημοκρατική διαδικασία